Schaalmodellen van wind aangedreven molens

Deze pagina werd aangemaakt op 2022-01-05

 

Laatste aanpassingen

 

2022-01-25 - Update Engeland molen Aythorpe Roding >>

2021-11-10 - Afghaanse windmolen schaal 1:50 >>

 

 

Overzicht per land

Afghanistan schaal 1:100>>

Verticale as windmolen

7e eeuw

Afghanistan schaal 1:50>>

Verticale as windmolen

7e eeuw


Amerika >>

'Battle-ax' windmolen in Nebraska

19e eeuw

Amerika, >>

'Jumbo' windmolen in Nebraska

19e eeuw


Bulgarije >>

Windmolen met kombuis


China >>

Panemoon

13e eeuw


Duitsland >>

Paltrokmolen

19e eeuw


Groot Brittannië >>

Standerdmolen met verzonken voet

11e eeuw

Groot Brittanië >>

Standerdmolen in Essex


Iran >>

Verticale as windmolen

7e eeuw


Nederland >>

Standerdmolen Bourtange

17e eeuw

 

Nederland >>

Wip houtzaagmolen 'Bakkersmolen' in Broekerhaven

17e eeuw


Nederland >>

Wip poldermolen te Hoogmade

19e eeuw


Nederland >>

Wip koren molen 'De Vlijt' in Koudum

Nederland >>

Paaltjasker


Nederland >>

Juffertje Cornelis van Uitgeest

16e eeuw

Nederland >>

Vlotmolen Cornelis van Uitgeest

16e eeuw


Nederland >>

Paltrok houtzaagmolen

17e eeuw

Nederland >>

Standerdmolen

17e eeuw


Nederland >>

Snuifmolen 'De Veldmuis'

17e eeuw

Nederland >>

Oliemolen 'De Zaadzaaier'

17e eeuw


Nederland >>

Pelmolen 'De Grootvorst'

17e eeuw


Polen >>

Standerdmolen

Polen >>

Standerdmolen


Portugal >>

Moinho giratorio bij Ansião

Roemenië >>

Standerdmolen in Dobrogea


Rusland >>

Standerdmolen uit de regio Vologda

Rusland >>

Standerdmolen uit de regio Vologda


Rusland >>

Twee verdiepingen standerdmolen uit Belgorod


Rusland >>

Torenmolen in Chirshi

Rusland >>

Standerdmolen in Kizhi




Afghanistan

7e eeuw

In de 7e eeuw werden in Noordwest Afghanistan en Oost Iran molens korenmolens gebouwd. Ze hadden een verticale as die misschien het best te vergelijken is met een draaideur.

De molens waren zo gebouwd dat ze alleen konden werken als de wind uit noordelijke richtingen waaide. Dit was het geval tijdens de 4 warmste maanden van het jaar. De wind waait in die periode van de Kara Kum woestijn in Rusland naar de Baluchi vallei in Pakistan en wordt ook wel de 120 dagen wind genoemd. 

 

modelschaal :     1/100

inspiratie :          Afghaanse molen bij Herat

materiaal :          mdf en modelgips

gemaakt door :     Jaap Kamphuis

publicatie:            beschreven in het blad "De Modelbouwer",  2021 nr 9

 

Omdat de hier bovenstaande Afghaanse molen op schaal 1/100 toch wel erg klein is werd begonnen aan een model op schaal 1/50. De kern is nu geen mdf maar multiplex. Bij de afwerking bleek de verf te glanzen, daarom is alles nogmaals geverfd en nu met op kleur gebrachte powerdek muurverf.   

 

 

modelschaal :     1/50

inspiratie :          Afghaanse molen bij Herat

materiaal :          8mm multiplex, gips, muurverf met oker pigment; rotor: teak- en appelhout.

gemaakt door :     Jaap Kamphuis

publicatie:            beschreven in het blad "De Modelbouwer",  2021 nr 10

 

 

Amerika, Nebraska

19e eeuwse 'Jumbo'

De immigranten die zich eind 19e eeuw settelden in Nebraska bouwden van het materiaal dat ze beschikbaar hadden een apart soort windmolens om water op te pompen voor een moestuin en enkele stuks vee. De molentjes staan bekend onder de naam 'Jumbo windmill'. 

 

modelschaal :     1/50 - 1/20

bron :                "The Homemade Windmills of  Nebraska" - 1899 - Erwin Hinkley Barbour.

materiaal :           teakhout

gemaakt door:      Jaap Kamphuis

publicatie:            beschreven in het blad "De Modelbouwer",  2021 nr 7

 

Amerika, Nebraska

19e eeuwse 'Battle ax'

Immigranten die zich in de 19e eeuw vestigden in Nebraska bouwden niet alleen Jumbo's. Verschillende bedrijven hadden een molen op het dak van de schuur voor het aandrijven van werktuigen zoals de 'corn sheller' en 'corn grinder'. Deze molens die aan een strijdbijl deden denken werden 'Battle ax' windmolens genoemd. 

 

modelschaal :      1/50

bron :                  "The Homemade Windmills of  Nebraska" - 1899 - Erwin Hinkley Barbour.

materiaal :             teakhout, mdf (dak)

gemaakt door :       Jaap Kamphuis

 

Bulgarije

Kleine standerdmolen met kombuis (de uitbouw).

 

modelschaal :      1/100

inspiratie :           molen van Bellintsi.

materiaal :           verschillende soorten hout

gemaakt door :     Jaap Kamphuis

 

Duitsland

Paltrok molen, 19e eeuw

In het oostelijk deel van Duitsland (Saksen) werden veel standerdmolens omgebouwd tot paltrokmolen. Ze werden op een ringmuur geplaatst en kregen een tandwiel aandrijving die verbonden was met een roosmolen op het dak. Dit zorgde ervoor dat de molen zich automatisch op de wind kon richten. De wieken werden uitgerust met jaloezieën waardoor ook de draaisnelheid min of meer gelijk bleef (deze zijn in het model niet nagebouwd). Het waren grote meelfabrieken met meerder walsmolens die lang in bedrijf zijn gebleven.

 

inspiratie :            Paltrokmolen van Oppelhain

materiaal :            multiplex, limba latjes, iepenhout

gemaakt door :       Jaap Kamphuis

publicatie:            beschreven in het blad "De Modelbouwer",  2021 nr 8

 

Egypte

18e eeuwse torenmolen

De Grieks Albanese Mohammed Ali (1769-1849, ook: Mehemet Ali) wordt gezien als de stichter van het moderne Egypte. In het kader van zijn landbouwpolitiek liet hij op meerdere plaatsen windmolens bouwen.  De staat kocht het graan van de boeren en liet het in de windmolens van de overheid malen. 

 

modelschaal :      1/50

inspiratie :           Windmolen in Al Moukhatam

materiaal :            mdf, eikenhout

gemaakt door :      Jaap Kamphuis

 

Groot Brittanië, Engeland

Middeleeuwse 'Buried post mill' 

De eerste standerdmolens hadden twee ingegraven balken - de kruisplaten - waarop een door 4 of 8 schoren  - de steekbanden - gesteunde dikke standerd stond. Op de standerd lag een dikke dwarsbalk die de hele molenconstructie droeg. Er was dus geen sprake van een 'zetel' en voeghouten waarop een deel van het gewicht van de molen rustte. De laatst bekende molen was voorzien van verticale beplanking. In de reconstructie zijn de kruisplaten 1/4e op elkaar ingelaten en geplaatst op een laag zand ten behoeve van de afvoer van water. Het zandpakket en de kruisplaten zijn afgedekt met een dikke laag klei. De 'buried post mill' wordt ook wel 'sunk post mill' genoemd.

 

modelschaal :       1/50

inspiratie :            oude afbeeldingen en historische beschrijvingen

materiaal :            teakhout, wengé

gemaakt door :      Jaap Kamphuis

 

Groot Brittanië, Engeland

Standerdmolen in Essex, 18e - 19e eeuw

 

Dit is de grootste standerdmolen in Essex. De molen werd vermoedelijk gebouwd in 1779. Oorspronkelijk had de molen een open standerd. In 1860-1868 is de molen gemoderniseerd en kreeg jaloeziewieken. In 1868 werden ook de roosmolen en de stenen onderbouw aangebracht.

 

modelschaal :       1/50

inspiratie :            foto's op internet

materiaal :            teakhout, multiplex, vliegtuigtriplex

gemaakt door :      Jaap Kamphuis

 

Iran

7e eeuw

De molens in Iran verschillen van die in Afghanistan, maar werken wel volgens hetzelfde principe en maken eveneens gebruik van de 120 dagen wind. De molens stonden in lange rijen bij plaatsen zoals Nastifan en dateren eveneens uit de 7e eeuw.

 

modelschaal :       1/100

inspiratie :             molenrij bij Nastifhan

materiaal :             mdf en modelgips 

gemaakt door :      Jaap Kamphuis

 

Nederland

 Standerdmolen, 17e eeuw

De standerdmolen is een molentype dat tot ontwikkeling kwam in West-Vlaanderen en mogelijk tegelijkertijd aan de Engelse oost kust. De historie gaat terug tot de 11e eeuw. 

 

modelschaal :      1/50

inspiratie :            molen in Ter Haar, bouwjaar 1832, (oorspronkelijk molen van Bourtange, bouwjaar 1619)

materiaal :            teak; meranti; limba; mdf

verf :                    zwarte acrylverf afgedekt met een laag matte PU lak

gemaakt door :      Jaap Kamphuis

 

Nederland

Houtzaagmolen 't Juffertje, 16e eeuw (1592)

In december 1593 krijgt Cornelis Czn van Uitgeest octrooi op de bouw van een houtzaagmolen. De molen had hij op dat moment al gebouwd en hij had er ook al mee gewerkt.

De locatie van de molen was de houtzagerij aan de Meldijk te Uitgeest. Omdat het een betrekkelijk kleine molen was kreeg de molen naar haar vorm de bijnaam 't Juffertje.

Deze houtzaagmolen bewees dat zagen op windkracht mogelijk was. Er waren echter wel enkele bezwaren en Cornelis van Uitgeest meende deze te kunnen oplossen door de molen op een vlot te bouwen. Deze vlotmolen staat ook in het octrooi.

Aan de hand van de beschrijving en de tekeningen in het octrooi, is een reconstructie gemaakt.

  

modelschaal :      1/20

inspiratie :           octrooi tekst en tekeningen

materiaal :           hoofdzakelijk iepenhout

gemaakt door :      Jaap Kamphuis

 

Nederland

Houtzaagmolen op een vlot, 16e eeuw (1593 - 1594)

In december 1593 krijgt Cornelis Czn van Uitgeest behalve octrooi op een op het land staande zaagmolen ook octrooi op een houtzaagmolen gebouwd op een vlot. De molen heeft vermoedelijk nabij de houtzagerij van C.C. van Uitgeest in het water gelegen. Het werken met de molen was geen succes. Mogelijk was de strenge winter en het in het ijs ingevroren liggen daar debet aan. De molen werd verkocht en in het voorjaar van 1596 werd de molen naar Zaandam gevaren en daar op het land opgesteld en verbeterd. Hiermee werd de molen het prototype van de houtzaagmolen die we later zouden leren kennen als de paltrokmolen.

Ondanks het succes van de paltrokmolen - er werden er zeker 400 van gebouwd - weet vrijwel niemand dat dit een puur Nederlandse uitvinding is. De naam van deze drijvende houtzaagmolen was 'De Juffer'.

Aan de hand van de beschrijving en de tekeningen in het octrooi, samen met de beschrijving door tijdgenoten, is een reconstructie gemaakt.

 

modelschaal :      1/50

inspiratie :            octrooitekst en tekeningen 

materiaal :            hoofdzakelijk iepenhout,

gemaakt door :       Jaap Kamphuis

 

Nederland

Paltrok houtzaagmolen, 17e eeuws

Paltrok houtzaagmolen.

Ontstaan eind 16e, begin 17e eeuw. De 'oervorm' was de drijvende molen 'De Juffer' die in 1596 uit Uitgeest in Zaandam arriveerde. In totaal zijn er in heel Nederland zo'n 400 paltrok houtzaagmolens werkzaam geweest. Vandaag de dag zijn er nog 5 van over.

 

modelschaal :      1/50

inspiratie :            tekeningen van Sipman en paltrokmolen 'De Held Jozua'

materiaal :            iepenhout; limba; meranti

gemaakt door :       Jaap Kamphuis

 

 

Nederland

Standerdmolen, 17e eeuw

De standerdmolen is een molentype dat tot ontwikkeling kwam in West-Vlaanderen en mogelijk tegelijkertijd aan de Engelse oost kust. De historie gaat terug tot de 11e eeuw. 

 

modelschaal :       1/100

inspiratie :            molen in Huizen 

materiaal :            meranti; limba; mdf

gemaakt door :       Jaap Kamphuis

 

Nederland

 Wip- korenmolen met stelling

Vrij kleine korenmolen in Friesland van het type kokermolen met stelling.

 

modelschaal :     1/100

inspiratie :          molen 'de Vlijt' in Koudum

materiaal :          meranti; wengé.

gemaakt door :     Jaap Kamphuis

 

Nederland

Wip- houtzaagmolen met stelling, 17e eeuw

Houtzaagmolen, type wip-stellingmolen op schuur. Ontstaan 17e eeuw. Deze molen werd gebouwd voor 1680 en werd gesloopt in 1916 (bron: Molen database). De mooie gevel bevond zich aan de wegzijde. Op oude foto's is te zien dat links en rechts op de gevel 'suikerpotjes' waren aangebracht. Ook in het model ontbreken deze niet. 

 

modelschaal :      1/50

inspiratie :           zaagmolen 'de Eendracht' / Bakkers houtzaagmolen in Broekerhaven.

materiaal :            teak; meranti; rode ceder; iep; dak: triplex

verf :                    zwarte acrylverf afgedekt met een laag matte PU lak; dakpannen matte PU lak gekleurd met pannenrood.

gemaakt door :      Jaap Kamphuis

 

Nederland

Wip- watermolen, 19e eeuw

Wip watermolen gebouwd in 1897.

In de molen woonde een gezin met 6 kinderen! De rode kleur van de molen geeft aan dat er een Rooms-Katholiek polderbestuur is. Protestante polders lieten de molen groen schilderen. De roeden, trap en overige delen zijn geschilderd in overeenstemming met de kleuren in het Rijnland.

 

modelschaal :      1/50

inspiratie :           Hoogmadese molen

materiaal :            mdf, multiplex, meranti

verf:                     acrylverf afgedekt met een laag matte PU lak

gemaakt door :      Jaap Kamphuis

publicatie:            beschreven in het blad "De Modelbouwer",  2020 nr 5

 

 

Nederland

Pelmolen, 17e eeuw

Pelmolen 'de Grootvorst' gebouwd in 1657 aan de Kalverringdijk. De molen verbrandde op 28 maart 1928  door een overslaande brand in naburig pakhuis De Haan.

 

modelschaal :        1/50

gebouwd door :     Ben Tie

 

Nederland

Petmolen, 17e eeuw

Voor de fabricage van wit papier is helder water nodig. In de Zaanstreek werd dat opgepompt door 'petmolens' waarna het water door vijverbedden stroomde voor verdere zuivering.

 

modelschaal :       1/20

inspiratie :            tekeningen van molenmaker Husslage

materiaal :             grenen

gebouwd door :      Peter Hoveling

 

Nederland

Paaltjasker

Een eenvoudige molen die werd gebruikt voor het ontwateren van kleine gebieden is deze paaltjasker. Deze molens werden vooral aangetroffen in Noord Nederland en hebben een paal als vast draaipunt. Naast de paaltjasker zijn er nog de boktjasker en de staarttjasker.

Een vuistregel in Friesland zegt dat een tjasker ongeveer 500 liter water per  minuut kan uitslaan. 

 

modelschaal :     1/20

inspiratie :          tekeningen van Sipman

materiaal :          grenen

gemaakt door:      Peter Hoveling

 

Nederland

Snuifmolen 'De Veldmuis', 17e eeuw

De geschiedenis van snuifmolen 'De Veldmuis' gaat terug tot 1689. In de molen werd zoals de naam al aangeeft tabak gemalen. Halverwege de 18e eeuw werd de molen verplaatst en verbouwd tot lattenzager. Begin 20e eeuw werd de molen onttakeld maar de schuren hebben tot 1977 hebben als lattenzagerij gefunctioneerd. In 2000 zijn de restanten van de molen verwijderd.

Anno 2018 zijn er plannen voor herbouw. De molen krijgt dan een woonbestemming. Dit is een studiemodel ten behoeve van de herbouw.

 

modelschaal :    1/50

inspiratie :          Ontwerptekeningen molen 'De Veldmuis',

materiaal :          grenen 

gemaakt door:     Peter Hoveling

 

Nederland

Oliemolen 'De Zaadzaaier', 17e eeuw 

Oliemolen 'De Zaadzaaier' werd gebouwd in 1690 en stond in Zaandam op de Hemmes. In 1928 is de molen onttakeld en in 1949 werden de restanten gesloopt. Er zijn plannen voor herbouw.

 

modelschaal :   1/50

inspiratie :        Studietekeningen molen 'De Zaadzaaier'.                       

materiaal :        grenen 

gemaakt door:   Peter Hoveling

 

Polen

Standerdmolen, 19e eeuw

Standerdmolen in de provincie Groot Polen (Wielkopolska)

 

modelschaal :      1/100

inspiratie :           molens in Lednogora                                                           

materiaal :           hout; wood

gemaakt door:      Jaap Kamphuis

 

Polen

Standerdmolen, 19e eeuw

In het district Wielkopolska (Groot Polen) staan veel standerdmolens. Veel van die molens zijn vervallen. Dit model laat een vervallen molen zien met kapotte vloerplanken en andere afgebroken stukken hout.  Om de molen staan vervallen gebouwen die dienen als kippenhok of voor opslag van materialen.

Om te laten zien dat er restauratie plaatsvindt is de onderkant van de bekleding van de molen in 'nieuw' hout uitgevoerd. Op dit nieuwe kleed van de molen is bovendien een plaatje aangebracht dat aangeeft dat het hier om een echt monument gaat. 

 

modelschaal :      1/50

inspiratie :           vervallen molen in Brenno   

materiaal :           iep; limba. De vervallen gebouwen zijn gemaakt van multiplex.

afwerking :           acrylverf

gemaakt door :      Jaap Kamphuis

 

Portugal

Moinho giratorio

Deze kleine molen steunt aan de voorzijde op een punt waar ze om kan draaien. Aan de achterzijde steunt de molen op twee grote wielen van hout of steen.

 

modelschaal :     1/50

inspiratie :          molens bij Ansião

materiaal :          teak hout

gemaakt door :    Jaap Kamphuis

 

Roemenië

Standerdmolen

Uit de provincie Dobrogea aan de Zwarte Zee kust zijn de molens verdwenen. Een laatste exemplaar verhuisde naar een museum. Dit model geeft het moment aan waarop een molensteen met behulp van de boven as omhoog wordt gehesen.

 

modelschaal :     1/50

inspiratie :          historische foto herbouw molen Dunavat

materiaal :          iepen hout, limba

gemaakt door :    Jaap Kamphuis

 

Rusland

Standerdmolen uit Karelië

In Karelië, Noord-Rusland, werden heel bijzondere standerdmolens gebouwd. De standerd werd omgeven door gestapelde balken en de molenas lag niet bovenin, maar onderin de molen en dreef zo het maalkoppel vanaf de onderzijde aan.

 

modelschaal :      1/50

inspiratie:            molen in het openluchtmuseum 'Malye Karely' bij Arkhangelsk.

materiaal:            iroko

gemaakt door :     Jaap Kamphuis

 

Rusland

Standerdmolen uit Karelië - regio Vologda

In Karelië, Noord-Rusland, werden heel bijzondere standerdmolens gebouwd. Deze molen verschilt van de anderen door de aanwezigheid van een balkon en schuine schoren die de standerd steunen. De molenas heeft zes wieken in plaats van vier. Ook hier ligt de molenas onderin de molen en wordt het koppel stenen van onderaf aangedreven.

 

modelschaal :      1/50

inspiratie:            historische foto's.

materiaal:            iroko

gemaakt door :     Jaap Kamphuis

 

Rusland

Standerdmolen 

Twee verdiepingen standerdmolen gebouwd van gestapelde balken. Het hout is met een staalborstel geborsteld om het een natuurlijkere aanblik te geven.

 

modelschaal :     1/50

inspiratie :           molen in Belgorod

materiaal :           iroko

gemaakt door :      Jaap Kamphuis

 

Rusland

Standerdmolen 20e eeuw

Op het eiland Kizhi in Russisch Karelië bevinden zich veel houten gebouwen, waaronder een standerdmolen. De molenas wordt aan de voorzijde gesteund en binnen in de molen is de as voorzien van spaken waarmee een hele rij stampers kan worden bewogen. Ook is er achterin de molen een kleine maalsteen. De originele bouwmaterialen zijn berk en grenen. Helaas was de beschermende blanke lak een productiefout en staat het modelletje nu vreselijk te glanzen.

 

modelschaal :    1/50

inspiratie :          Kizhi island, Karelië - (oorspronkelijkVokostrov district Medvezhyegorsk)

materiaal :          iroko

gemaakt door :    Jaap Kamphuis

 

Rusland

Meer naar het centrum van Europees Rusland staan achtkante molens met een draaibare kap. Ook hier bestaat de molen uit gestapelde balken. Een koningsspil loop van boven naar beneden en een spoorwiel drijft van onderen de steenspillen aan die de twee koppels maalstenen aandrijven. Op de vloer boven de maalvloer bevinden zich twee grote graanbunkers.

 

modelschaal :     1/50

inspiratie :           molen van Chirshi

materiaal :          iroko 

gemaakt door:     Jaap Kamphuis